Street Art การพัฒนาเมืองด้วยศิลปะ ให้เป็นเมืองที่มีชีวิตชีวา การเติบโตของเมืองเกิดจากการเพิ่มขึ้นของจำนวนประชากร และในทางกลับกันเมืองก็ซบเซาลงได้หากไม่มีผู้คนไปอาศัย จึงเห็นได้ว่าความเป็นเมืองเริ่มต้นจากคน จนเกิดเป็นหมู่บ้าน เป็นสังคม และเป็นเมืองในที่สุด แต่ทั้งนี้ที่เกริ่นมาข้างต้นหมายความว่า ในยุคโลกาภิวัตน์นี้ยังมีวิธีการแก้ปัญหาภาวะเมืองซบเซาให้กับมามีชีวิตชีวาได้ นั่นคือ Street Art

ผู้เขียนมีความสนใจเรื่องของ Street Art เพราะว่ามันเป็นศิลปะที่มีความอิสระ เข้าถึงได้ทุกเพศทุกวัยและเป็นส่วนหนึ่งกับเมือง อีกทั้งยังสามารถทำให้เมืองมีอัตลักษณ์ มีเรื่องราว และศิลปะของเมืองนั้นๆได้ ผู้เขียนจะเล่าเรื่อง Street Art ในประเด็นเรื่องการส่งเสริมเมือง ชุมชน และสังคมอย่างไร เราจะได้เห็นการพัฒนาเมืองให้กับมามีชีวิตได้ด้วยศิลปะ

แนวความคิดทั่วไป แนวความคิดทั่วไปของการสร้าง Street Art คือ การระบายสีผนังหรืออาคารที่ไม่มีการใช้งานแล้ว เป็นพื้นที่ปล่อยของของศิลปินที่อยากจะแสดงความคิดแบบอิสระ ส่วนใหญ่จะเป็นงานกราฟฟิตี้ ศิลปะตัวอักษร หรือเป็นการแสดงออกทางความคิดในเรื่องของการเมือง การล้อเลียน การโฆษณาต่างๆ จนในยุค 80 รูปแบบการสร้าง Street Art เน้นไปที่คอนเซ็ปต์มากขึ้น ภาพที่เขียนจะมีที่มาที่ไปที่ชัดเจน เป็นการแสดงตัวตนและลายเส้นของศิลปิน เปรียบเสมือนแกลลอรีศิลปะที่มีอิสระต่อผู้พบเห็น

จนในยุคปัจจุบันหลายๆประเทศทั่วโลกได้นำ Street Art มาช่วยในการพัฒนาเมืองให้สวยงาม มีความปลอดภัย ทำให้พื้นที่ที่ทรุดโทรมให้กับมามีความสวยงาม มีสีสัน และทำให้เมืองมีความปลอดภัยต่อการก่ออาชญากรรมและยาเสพติดได้ ฉะนั้น Street Art ในยุคนี้จะต้องเป็นศิลปะที่สร้างคุณค่า สื่อสารเรื่องราวของสังคม และทำให้ชุมชนหรือเมืองดีขึ้น ไม่ว่าจะเป็นเรื่องการท่องเที่ยว เศรษฐกิจ และการฟื้นฟูศิลปวัฒนธรรม

Street Art กับการพัฒนาเมืองเก่า การพัฒนาเมืองเก่าในหลายๆประเทศ โดยเฉพาะในทวีปเอเชียจะเห็นการสร้าง Street Art อยู่มากมาย มีความสวยงาม ทันสมัย ดึงดูดให้นักท่องเที่ยวให้มาท่องเที่ยว ไม่ว่าจะเป็นที่ไต้หวัน เกาหลี มาเลเซีย หรือแม้แต่ประเทศไทย ซึ่งเราจะเห็น Street Art อยู่ตามย่านเมืองเก่า เมืองร้างที่ถูกพัฒนาขึ้นใหม่ด้วยแนวคิดของหน่วยงานภาครัฐ ลองมาดูตัวอย่างการใช้ Street Art ในการพัฒนาเมืองเก่า ดังนี้

อินเดีย Street Art India Street Art บนผนังอาคารเก่าที่ Lodhi Colony (Image by St+art India) ประเทศอินเดียมีการส่งเสริมศิลปะแบบ Street Art อย่างเป็นเรื่องเป็นราว ถึงขั้นมีการจัดตั้งมูลนิธิ St+art India ซึ่งเป็นมูลนิธิที่เกิดจากการรวมตัวของกลุ่มศิลปินหลากหลายสาขาที่สนใจเรื่องของเมืองและ Street Art พวกเขาเริ่มดำเนินการในชุมชน Shahpur Jat อยู่ทางตอนใต้ของอินเดีย มีความหนาแน่นของตึกรามบ้านช่องและผู้คนที่มาอาศัย เหล่าศิลปินเข้าไปพูดคุยกับชาวบ้านเพื่อขออนุญาตทาสีผนังอาคารบ้านเรือน พวกเขาจะวาดภาพเรื่องราวของผู้คนที่นั่น เช่น ภาพมหาตมะ คานธี บนผนังของสถานีตำรวจ ภาพศิลปวัฒนธรรม ภาพวิถีชีวิต ภาพลวดลายศิลปะของอินเดีย ล้วนแล้วเป็นภาพที่สื่อความเป็นอัตลักษณ์ของพื้นที่ เล่าเรื่อง สื่อความหมาย ประวัติศาสตร์ของอินเดีย โดยพวกเขาร่วมมือกับสถานทูตเครือข่ายประเทศต่างๆ เพื่อให้ศิลปินแต่ละประเทศได้มาร่วมสร้างสรรค์ผลงานที่นี่ มีสปอนเซอร์คือ Asian Paints เป็นบริษัทผลิตสีของมุมไบ เป็นผู้ให้สีจำนวนมากแก่ศิลปินในการรังสรรค์ผลงานให้เมืองมีความสวยงาม

การทำงานของกลุ่ม St+art พวกเขาจะดูรูปแบบสไตล์การวาดของศิลปินแต่ละคน แล้วเลือกพื้นที่ที่ดำเนินการ ผลลัพธ์ที่ได้คือ ในย่านชุมชน ผู้คนจะรู้สึกภูมิใจ มันสามารถเป็นสัญลักษณ์นำทางไปยังสถานที่ต่างๆ เป็นแกลลอรีเล่าเรื่องราวของชุมชน ผู้คน วัฒนธรรม กลายเป็นว่า Street Art ของเหล่าศิลปินเป็นจุดที่ส่งเสริมให้คนเดินเท้าได้มากขึ้น หลังจากนั้นพวกเขาเลือก Lodhi Colony เป็นอาคารเก่าที่อยู่ทางตอนใต้ของกรุงนิวเดลี เดิมเป็นอาคารราชการที่ไม่ได้ใช้งานแล้ว อยู่ติดกับสวนสาธารณะและพื้นที่การค้า ทำให้กลุ่ม St+art เลือกอาคารแห่งนี้ทำเป็นย่านศิลปะอย่างจริงจัง ทำให้ย่าน Lodhi Colony มีชื่อเสียงขึ้นมา คนในพื้นที่ก็ภูมิใจที่ที่ตนอยู่เป็นแหล่งท่องเที่ยว เป็นจุดเช็คอินถ่ายรูป คนในพื้นที่รู้สึกหวงแหนชุมชนตนเองมากขึ้น ช่วยกันดูแลรักษาความสะอาด เศรษฐกิจเมืองเก่าที่มีอาคารทรุดโทรมกับมาคึกคักอีกครั้ง ปัจจุบัน Street Art ที่ Lodhi Colony เป็นที่ศิลปินมารังสรรค์ผลงานทุกๆปี กลายเป็นแกลอรีสาธารณะหมุนเวียนที่เปลี่ยนแปลงและเคลื่อนไหวอยู่เสมอ

ไต้หวัน ประเทศไต้หวัน เป็นประเทศที่มีส่วนผสมของความเป็นญี่ปุ่นและจีน ฉะนั้นสภาพแวดล้อมของเมืองในไต้หวันมีวัฒนธรรมแบบจีนแต่มีระเบียบเรียบร้อยแบบญี่ปุ่น เป็นประเทศที่นำศิลปะแบบ Street Art มาพัฒนาเมือง โดยเฉพาะเมืองเก่า รัฐบาลไต้หวันได้วางแผนพัฒนาเมืองเก่าให้เป็นเมืองที่สามารถดึงดูดคนรุ่นใหม่ให้กลับมาทำมาหากิน ประกอบอาชีพสร้างรายได้ เพื่อหนุนเศรษฐกิจของเมืองเก่าที่มีแต่ผู้สูงอายุให้กับมาเติบโตคึกคักอีกครั้ง

ไถ่หนัน เป็นจังหวัดที่ขึ้นชื่อว่าเป็นเมืองเก่าของไต้หวัน แต่เดิมไถ่หนันเป็นเมืองเก่าอนุรักษ์ที่แบจะไม่มีคนอาศัยอยู่แล้ว คนรุ่นใหม่เลือกที่จะไปทำงานในเมืองใหญ่แทน รัฐบาลเห็นว่าหากไม่แก้ปัญหาเมืองจะตายลงไปเรื่อยๆ ดังนั้นภาครัฐจึงต้องนำศิลปะแบบ Street Art ดึงดูดคนรุ่นใหม่

Street Art Blueprint Culture & Creative Park ที่ทาสีอาคารเก่าเป็นสีน้ำเงิน และวาดเส้นอาคารเป็นสีขาวทั้งหมด ดูเหมือนแบบพิมพ์เขียว Blueprint Culture & Creative Park เป็นการปรับปรุงอาคารร้างเป็นหอพักเก่าให้เป็น Street Art ที่เหมือนพิมพ์เขียวแบบก่อสร้างสถาปัตยกรรมทั้งหลัง เพื่อหวังจะฟื้นฟูอาคารแห่งนี้เป็นอุทยานเรียนรู้ประวัติศาสตร์ และส่งเสริมการค้างานศิลปะและงานฝีมือ เป็นการผลักดันพื้นที่และส่งเสริมอาชีพให้กับศิลปินและคนรุ่นใหม่

ผู้เขียนเคยไปชม Blueprint Culture & Creative Park มาแล้วครั้งหนึ่ง ลักษณะงานที่นี่ เป็นการทาสีอาคารทั้งหลังเป็นสีน้ำเงินแบบเดียวกับพิมพ์เขียว จำลองรูปแบบอาคารเดิม ใช้เส้นสีขาววาดภาพการตกแต่งภายในในรูปแบบ perspective ไม่ว่าจะเป็นห้องน้ำ ห้องนั่งเล่น กระถามต้นไม้ ทุกอย่างที่เขียนขึ้นมีสัดส่วนเท่ากับของจริงทั้งหมด นักท่องเที่ยวจึงชอบมาถ่ายรูป ด้านหลังจะมีตรอกร้านค้าขายงานฝีมือ งานศิลปะ และมีจุด Street Art เพิ่มเติมอีกตามอาคารและตรอกซอกซอย เป็นกระตุ้นเศรษฐกิจให้กับย่านเมืองเก่าได้เป็นอย่างดี

สิงคโปร์ ประเทศสิงคโปร์ มีจุด Street Art ที่รังสรรค์ขึ้นมีเป้าหมายเพื่อพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวที่เล่าเรื่องศิลปวัฒนธรรมที่หลากหลายของสิงคโปร์ ไม่ว่าจะเป็นศิลปะแบบอินเดีย จีน หรือแบบสากล อย่างที่วัด Thian Hock Keng มีการรังสรรค์ภาพบนผนังรั้ววัดที่มีความยาวกว่า 40 เมตร ที่สื่อเรื่องราวประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของชาวจีนฮกเกี้ยน มีความสวยงาม เรื่องราวที่สื่อบนผนังเหมือนผ้าที่ถักทออย่างเป็นระเบียบ

ในย่าน Katong มีภาพศิลปะบนผนังที่อยู่ในช่องว่างของตึกแถว 2 หลัง ที่เพ้นท์เป็นรูปมือขนาดใหญ่ 2 มืออยู่ระหว่างผนังตึกแถว 2 หลังที่ทาสีเหลืองทั้งหลัง มีช่องทางเดินตรงกลาง ทำให้พื้นที่ตรอกแคบๆมีความน่าสนใจ ดีเทลของรูปมือขนาดใหญ่นี้เป็นการทำลวยลายให้มีลักษณะคล้ายกระเบื้องเปอรานากัน (Peranakan) หรือที่รู้จักกันว่า บาบ๋า-ย่าหยา เป็นกลุ่มคนจีนมลายู หลายๆชิ้นมาต่อกัน เป็นการสืบสานวัฒนธรรมผ่านสัญลักษณ์ให้แก่คนรุ่นหลัง

ฮ่องกง ประเทศฮ่องกง มี Street Art ที่ใช้ลักษณะกายภาพของเมืองมาสร้างสรรค์ให้เมืองมีความน่าสนใจมากขึ้น อย่างที่ถนน Hollywood มีการวาดภาพตึกแถวสมัยเก่าเรียงรายขึ้นไปตามความลาดเอียงของถนน ภาพวาดไม่ได้มีอะไรมาก นอกจากพื้นหลังอาคารสีฟ้าและตึกแถวเรียงไปตามทางเรื่อยๆ แต่สร้างความสนใจให้แก่ผู้มาเยือนเป็นอย่างมาก เพราะสามารถสื่อถึงความเป็นเมือง เป็นตึกแถวที่อยู่กันอย่างหนาแน่น นั่นคืออัตลักษณ์เดิมของฮ่องกง

ในย่าน Art Lane มี Street Art ที่เล่นกับอาคารและบันได โดยมีการทาสีขั้นบันไดขั้นตึกแถวสองอาคารเป็นสีรุ้ง ส่วนตัวอาคารเพ้นท์ภาพแนวกราฟฟิกตี้สีสันสดใส ทำให้ตึกแถวเก่าที่ตั้งกันแน่นมีความสว่างสดใสขึ้นมา พื้นที่ตรงนั้นไม่ดูมืดทึบ ทำให้เห็นว่าฮ่องกงนำ Street Art มาใช้ในการแก้ปัญหากายภาพของเมืองที่มีสภาพแออัดของตึกและอาคารต่างๆ

บทสรุป จากที่เล่ามาทั้งหมด คือการพัฒนาเมืองเก่า กายภาพเดิมของเมืองให้กับมาคึกคัก กระตุ้นเศรษฐกิจของชุมชน ย่าน และเมืองด้วย Street Art ให้เมืองมีสีสัน มีเรื่องเล่า และสืบสานประเพณีวัฒนธรรมของพื้นที่ได้ ทำให้ต่อไป Street Art จะเป็นมากว่าศิลปะข้างถนน แต่มันคือสารที่บอกต่อแก่คนมาเยือนว่า เมือง ย่าน หรือชุมชนได้ผ่านประวัติศาสตร์มากมาย เป็นการสื่อสารผ่านการมองเห็น สัมผัสและรับรู้ได้ด้วยใจ

ขอขอบคุณบทความจาก

Street Art การพัฒนาเมืองด้วยศิลปะ ให้เป็นเมืองที่มีชีวิตชีวา By Baiplu Dejkong -31/08/2021